Revista Minerva · Artículo 10 · pp. 103–113 · DOI: 10.47460/minerva.v7i21.358
Inicio
Referencias
DOI
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Art´ıculodeinvestigaci´onhttps://doi.org/10.47460/minerva.v7i21.358
Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´on
entreexperienciapreviaycariesenprimerosmolarespermanentes
FabiolaRocioTi
´
oFern
´
andez
https://orcid.org/0009-0000-5101-2560
ftiofe@ucvvirtual.edu.pe
UniversidadNacionalFedericoVillarreal
Lima,Per
´
u
*Autoradecorrespondencia:
ftiofe@ucvvirtual.edu.pe
Recibido:(19/06/2026),Aceptado:(10/10/2026)
Resumen.
Lacariesenlosprimerosmolarespermanentesconstituyeunproblemarelevantedesalud
bucalescolar,cuyarelaci
´
onconlosantecedentesdecariespodr
´
ıavariarseg
´
unlamaduraci
´
ondeles-
malte.Estainvestigaci
´
onevalu
´
oelefectomoderadordeltiempoposteruptivo,utilizadocomoindicador
indirectodelamadurezdelesmalte,sobredichaasociaci
´
onenescolaresde7a12a
˜
nos,agrupados
porinstitucioneseducativas.Seaplic
´
ounaregresi
´
ondePoissonmedianteecuacionesdeestimaci
´
on
generalizadas,conerroresest
´
andarrobustosporconglomeradoyajustesporefectodedise
˜
no.Los
resultadosevidenciaronquelaexperienciapreviadecariesseasociaconunamayorafectaci
´
ondental,
mientrasqueeltiempoposteruptivopresentaunaasociaci
´
oninversa.Asimismo,lainteracci
´
onnegativa
significativaindic
´
oquelamagnituddelaasociaci
´
onconlosantecedentesdisminuyeprogresivamente
conformeaumentaeltiempoposteruptivo,hastaperdersignificaci
´
onestad
´
ısticaenniveleselevados.
Loshallazgos,consistentesantean
´
alisisdesensibilidad,destacanlaimportanciadeconsiderareltiempo
posteruptivoenlaevaluaci
´
ondelriesgocariog
´
enico.
Palabrasclave:
cariesdental,primerosmolarespermanentes,madurezdelesmalte,epidemiolog
´
ıa
bucal.
Post-eruptiveenamelmaturityasamoderatoroftherelationshipbetweenprior
experienceandcariesinfirstpermanentmolars
Abstract.
Cariesinfirstpermanentmolarsisarelevantschooloralhealthproblem,anditsassocia-
tionwithpreviouscariesexperiencemayvaryaccordingtoenamelmaturation.Thisstudyevaluated
themoderatingroleofpost-eruptivetime,usedasanindirectindicatorofenamelmaturity,inthis
associationamongschoolchildrenaged7to12years,clusteredwithineducationalinstitutions.Poisson
regressionwasperformedusinggeneralizedestimatingequations,withcluster-robuststandarderrors
andadjustmentsforthedesigneffect.Theresultsshowedthatpreviouscariesexperiencewasassoci-
atedwithgreaterdentalcariesinvolvement,whereaspost-eruptivetimeshowedaninverseassociation.
Furthermore,thesignificantnegativeinteractionindicatedthatthemagnitudeoftheassociationwith
previouscariesexperienceprogressivelydecreasedaspost-eruptivetimeincreased,becomingstatistically
nonsignificantathigherlevels.Thefindings,supportedbysensitivityanalyses,highlighttheimportance
ofconsideringpost-eruptivetimewhenassessingcariesrisk.
Keywords:
dentalcaries,firstpermanentmolars,enamelmaturity,oralepidemiology.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
103
Página 103 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
I.INTRODUCCI
´
ON
Lacariesdelosprimerosmolarespermanentesrepresentaunadelasconcentracionesdeda
˜
nobucal
m
´
astempranasypersistentesdelainfancia.Lasrevisionesdealcancemundialsit
´
uansuprevalencia
enproporcioneselevadasalolargodetodalaetapaescolar[
1
],ylasserieslongitudinalesconfirman
quelaincidenciaseacumulaa
˜
noaa
˜
nodesdelaemergenciacl
´
ınicadelapieza[
2
].Porsuemergencia
tempranaysupapelenlaoclusi
´
on,estaspiezasfuncionancomoindicadorcentineladelestadobucal
infantil.EnAm
´
ericaLatinaelpatr
´
onseagrava.Losestudiosqueaplicancriteriosvisualesdetallados
documentanseveridadelevadayfactoresderiesgom
´
ultiplesenescolares[
3
],conunadistribuci
´
on
bilateralquesugieredeterminantessist
´
emicosoambientalesantesquelocales[
4
].EnelEcuadorlos
registroscl
´
ınicosmuestrancifrascomparablesenescolaresdeseisanuevea
˜
nos[
5
],laseveridadse
asociaconcondicionesdelentorno[
6
]ylosfactoresderiesgoseconcentraneninstitucioneseducativas
dezonasurbanaspopulares[
7
].
Laasociaci
´
onentrelaexperienciadecariesenladentici
´
ontemporalylaafectaci
´
onposteriordelos
primerosmolarespermanentesest
´
abienestablecidayconstituyeelpredictorindividualm
´
asconsistente
delaliteratura.Lascohortesprospectivasmuestranquelospatronesdeladentici
´
ontemporalanticipan
losdelapermanente[
8
],el
´
ındicealostresacincoa
˜
nospredicelaafectaci
´
onfuturadeestaspiezas
[
9
],ylosestudiosdeasociaci
´
onentremolarestemporalesypermanentescoincidenenladirecci
´
ondel
efecto[
10
].Sinembargo,lasmagnitudesreportadasoscilandemaneraconsiderableentreestudios,lo
quesugierequeelefectonoesconstantesinocondicionadoporfactoresquelosmodeloshabitualesno
incorporan.
Entreesosfactoresdestacaunodefundamentobiol
´
ogicoprecisoysistem
´
aticamenteomitido,la
maduraci
´
onpost-eruptivadelesmalte.Elesmaltereci
´
enerupcionadoesporoso,menosmineralizadoy
morfol
´
ogicamentem
´
asretentivo,ysuresistenciaaladesmineralizaci
´
onaumentadeformaprogresiva
durantelosa
˜
nosposterioresalaemergenciacl
´
ınica[
11
].Siesamaduraci
´
onesreal,elmismohistorial
cariog
´
eniconopuedetenerid
´
enticovalordiscriminanteenunmolarreci
´
enerupcionadoyenunocon
variosa
˜
nosdeexposici
´
onalmediobucal.Esaheterogeneidadnohasidocuantificada,porquela
literaturadocumentaporseparadoelpapelpredictivodelhistorialyelprocesodemaduraci
´
on,sin
estimarconjuntamentesielsegundomodificalamagnituddelprimero.
Elobjetivodeestetrabajofueestimarsilamadurezpost-eruptivadelesmaltemodificalamagnitud
delaasociaci
´
onentrelaexperienciapreviadecariesenladentici
´
ontemporalylaafectaci
´
onporcaries
delosprimerosmolarespermanentes,enunamuestraescolarconestructuradeconglomerados.La
contribuci
´
onquesepersigueesmetodol
´
ogicayte
´
oricaantesquedescriptiva,yconsisteensustituirun
predictordeefectofijoporunacondici
´
ondecontornoexpl
´
ıcitaytemporalmentedelimitada,formulaci
´
on
aplicableacualquiersistemaescolarconunaventanapost-eruptivaidentificable.Eltrabajoseorganiza
encuatroseccionesadicionales.Lasegundaexponelosfundamentoste
´
oricosquesustentanlahip
´
otesis
demoderaci
´
on.Laterceradescribelametodolog
´
ıa,coneldise
˜
no,laevaluaci
´
ondelaadecuaci
´
ondel
tama
˜
nomuestral,laoperacionalizaci
´
ondelasvariablesylaestrategiaanal
´
ıtica.Lacuartapresentalos
resultadosjuntoconsudiscusi
´
on.La
´
ultimarecogelasconclusionesysusimplicacionesparaeltamizaje
ylaasignaci
´
onderecursospreventivos.
II.MARCOTE
´
ORICO
Lateor
´
ıadelriesgocariog
´
enicoacumulativoestablecequelaexperienciapreviadecariesconstituye
unindicadordeexposici
´
onprolongadaacondicionesquefavoreceneldesarrollodelesionesdentales,
comolasalteracionesdelamicrobiotabucal,elconsumofrecuentedecarbohidratosfermentablesy
lasdeficienciasenlahigieneoral.Desdeestaperspectiva,losantecedentesdecariesnorepresen-
tan
´
unicamentelesionesocurridasenelpasado,sinoquetambi
´
enpuedenreflejarlapersistenciade
condicionesdesfavorablesenelentornobucal,caracterizadasporundesequilibrioentrelosprocesosde
desmineralizaci
´
onyremineralizaci
´
on.Estainterpretaci
´
onsustentaelvalorpredictivodelaexperiencia
decariesenladentici
´
ontemporalrespectodelaaparici
´
ondelesionesenladentici
´
onpermanente,
relaci
´
ondocumentadamedianteinvestigacioneslongitudinalesytransversales[
8
],[
9
].
Lasusceptibilidadalacariesnodependeexclusivamentedelaexposici
´
onafactorescariog
´
enicos,
sinotambi
´
endelascaracter
´
ısticasydelestadodemaduraci
´
ondelostejidosdentales.Enestesentido,
lateor
´
ıadelamaduraci
´
onposteruptivadelesmalteplanteaque,despu
´
esdelaerupci
´
on,lasuperficie
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
104
Página 104 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
dentalcontin
´
uaexperimentandomodificacionesfisicoqu
´
ımicasmedianteelintercambiodeminerales
conelmediobucal.Duranteesteproceso,laincorporaci
´
ondecalcio,fosfatoyfluorurofavoreceel
fortalecimientodelaestructuramineralypuedecontribuirareducirsuporosidadysusceptibilidada
ladesmineralizaci
´
on[
11
].Laevidenciaexperimentalindicaquelaresistenciadelesmaltefrentealos
procesoscariog
´
enicostiendeaincrementarseconformeavanzasumaduraci
´
onposteruptiva[
12
].Por
consiguiente,unaexposici
´
onsimilarafactoresderiesgopuedegenerardiferentesnivelesdeafectaci
´
on
seg
´
unelestadodemadurezdeltejido,loquepermitecomprenderlasvariacionesobservadasdurante
lasdistintasetapasdeerupci
´
ondental[
13
].
Estarelaci
´
onadquieremayorrelevanciadesdeelmodeloecol
´
ogicodelacariesdental,quere-
conocesuorigenmultifactorialyexplicaeldesarrollodelaslesionesmediantelainteracci
´
ondefactores
biol
´
ogicos,conductualesysociales.As
´
ı,lascaracter
´
ısticasdelhu
´
esped,lacomposici
´
onyactividadde
lamicrobiotabucal,lascondicionessocioecon
´
omicas,losh
´
abitosdehigieneylospatronesdeconsumo
deaz
´
ucaresintervienenenelequilibrioentrelosprocesosdedesmineralizaci
´
onyremineralizaci
´
on[
14
].
Enconsecuencia,lamaduraci
´
ondelesmaltedebecomprendersecomounacondici
´
onbiol
´
ogicadin
´
amica
quepuedemodificarlasusceptibilidaddentalfrenteaunadeterminadaexposici
´
oncariog
´
enica.Esta
perspectivapermiteintegrarlaexperienciapreviadecariescomoindicadorderiesgoacumuladoyla
madurezposteruptivacomounposiblefactormoderadordesuasociaci
´
onconlaafectaci
´
ondelos
primerosmolarespermanentes.Deestemodo,seestableceelfundamentote
´
oricoparaexaminarsila
relaci
´
onentrelosantecedentesdecariesylaslesionesactualesvar
´
ıaseg
´
unelgradodemaduraci
´
ondel
esmalte,considerandolainfluenciaconcurrentedelascondicionesindividualesydelentorno.
Enelpresenteestudio,lamaduraci
´
onposteruptivaseabordamedianteeltiempotranscurridodesde
laerupci
´
oncl
´
ınicacompletadelosprimerosmolarespermanentes.Esteindicadortemporalsefunda-
mentaenelprocesodemaduraci
´
ondelesmaltedescritoenlaliteratura,peronorepresentaunamedici
´
on
directadesumineralizaci
´
onnipermitedeterminarpors
´
ısoloelestadofisiol
´
ogicodeltejido.Portanto,
lahip
´
otesisdemoderaci
´
onseeval
´
uaestad
´
ısticamenteatrav
´
esdeltiempoposteruptivo,mientrasque
lamaduraci
´
onbiol
´
ogicaconstituyeelfundamentote
´
oricoparainterpretarlaposiblevariaci
´
ondela
asociaci
´
onentrelaexperienciapreviadecariesylaafectaci
´
ondental.
III.METODOLOG
´
IA
Lainvestigaci
´
onsedesarroll
´
omedianteunenfoquecuantitativo,condise
˜
noobservacional,anal
´
ıtico
ytransversal,orientadoaexaminarlaasociaci
´
onentrelaexperienciadecariesenladentici
´
ontemporaly
laafectaci
´
ondelosprimerosmolarespermanentes,considerandoelposibleefectomoderadordeltiempo
transcurridodesdelaerupci
´
ondental.Launidaddean
´
alisisfueelescolar,mientrasquelainstituci
´
on
educativaseconsider
´
ocomounidaddeagrupamiento.Debidoalascaracter
´
ısticasdeldise
˜
no,los
resultadosseinterpretaronent
´
erminosdeasociaci
´
onestad
´
ıstica,sinestablecerrelacionescausales.
Apartirdelosfundamentoste
´
oricosseformularondoship
´
otesis.Laprimeraestablecequeuna
mayorexperienciadecariesenladentici
´
ontemporalseasociaconunamayorafectaci
´
ondelosprimeros
molarespermanentes.Lasegundaplanteaqueeltiempotranscurridodesdelaerupci
´
onmodificadicha
asociaci
´
on,demaneraquesumagnituddisminuyeconformeaumentaelper
´
ıodoposteruptivo.
Lamuestraestuvoconstituidapor412escolaresdeentre7y12a
˜
nos,procedentesde16insti-
tucioneseducativas,delascuales12eranp
´
ublicasycuatroprivadas.Ladistribuci
´
oncomprendi
´
oun
promediode25,75participantesporinstituci
´
on,conunm
´
ınimode13yunm
´
aximode44.Parala
selecci
´
onseconsideraroneltipodegesti
´
oninstitucionalylascaracter
´
ısticassocioecon
´
omicasdelos
participantes.Dadoquenosedisponedeinformaci
´
onsuficienteparaestablecerelcar
´
acterproba-
bil
´
ısticodelaselecci
´
on,noseatribuyerepresentatividadestad
´
ısticaalamuestra.Enconsecuencia,los
resultadossecircunscribenalapoblaci
´
onefectivamenteestudiada.
Laevaluaci
´
onsecentr
´
oenescolaresconprimerosmolarespermanenteserupcionados.Seconsid-
eraroncomocondicionesdeexclusi
´
onlapresenciadeaparatolog
´
ıaortod
´
oncicafija,fluorosisseveray
alteracionesdeldesarrollodelesmaltequedificultaranlaidentificaci
´
oncl
´
ınicadelesiones.Estascondi-
cionespermitierondelimitarlapoblaci
´
onevaluadayreducirposiblesdificultadesenlainterpretaci
´
onde
loshallazgosodontol
´
ogicos.
Lavariabledependientefuelaafectaci
´
onporcariesdelosprimerosmolarespermanentes,expresada
medianteeln
´
umerodesuperficiesdentalesconlesiones.Laidentificaci
´
ondeestaslesionesseplante
´
o
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
105
Página 105 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
conformealoscriteriosdelSistemaInternacionaldeDetecci
´
onyEvaluaci
´
ondeCaries(ICDASII),
considerandolassuperficiesevaluablesdeloscuatroprimerosmolarespermanentes.Esteprocedimiento
permiteregistrardiferentesmanifestacionescl
´
ınicasdecariesmediantecriteriosestandarizados,cuya
aplicaci
´
onrequieremantenerunumbraldiagn
´
osticouniformedurantelaevaluaci
´
on[
15
],[
16
].
Lavariableindependienteprincipalfuelaexperienciadecariesenladentici
´
ontemporal,representada
medianteel
´
ındicededientestemporalescariados,perdidosporcariesyobturados.Estamedidapermiti
´
o
caracterizarlosantecedentesdeafectaci
´
ondentalsinincorporarlaslesionesdelosprimerosmolares
permanentesutilizadascomovariablederesultado.Porsuparte,eltiempoposteruptivoseconsider
´
o
comovariablemoderadora,expresadaenmesesdesdelaerupci
´
oncl
´
ınicacompleta.Suinterpretaci
´
on
selimit
´
oarepresentareltiempodeexposici
´
ondeldientealmediobucal,sinasumirqueconstituyeuna
medici
´
ondirectadelgradodemineralizaci
´
onomadurezfisiol
´
ogicadelesmalte.Portanto,lamoderaci
´
on
estimadacorrespondeestad
´
ısticamentealtiempoposteruptivo,mientrasquelamaduraci
´
onbiol
´
ogica
delesmalteconstituyeelfundamentote
´
oricodesuinterpretaci
´
on.
Adicionalmente,seconsideraronvariablesrelacionadasconlascondicionesindividualesydelen-
torno,entreellaselnivelsocioecon
´
omicodelhogar,lahigienebucalylafrecuenciadeconsumode
az
´
ucares.Suincorporaci
´
onpermiti
´
oexaminarlaasociaci
´
onprincipalconsiderandofactoresquetambi
´
en
puedenrelacionarseconlaexperienciadecaries.Laedadcronol
´
ogicasereconoci
´
ocomounavariable
estrechamentevinculadaconeltiempoposteruptivo,porloquesuinclusi
´
onsimult
´
aneadeb
´
ıaconsiderar
posiblesproblemasdemulticolinealidad.
Elan
´
alisisestad
´
ısticoseorient
´
oadescribirlascaracter
´
ısticasdelosparticipantesyexaminarlas
relacionesentrelasvariablesdeestudio.Dadalanaturalezacuantitativadiscretadelavariablede-
pendiente,seconsider
´
olaregresi
´
ondePoissonconfunci
´
ondeenlacelogar
´
ıtmicacomoestrategiapara
modelareln
´
umerodesuperficiesafectadas.Paraincorporarlaagrupaci
´
ondelosescolaresporinsti-
tuci
´
oneducativa,seutiliz
´
ounaespecificaci
´
onmedianteecuacionesdeestimaci
´
ongeneralizadas,con
erroresest
´
andarrobustosporconglomerado.
Laevaluaci
´
ondelaship
´
otesisseorganiz
´
omediantemodelosprogresivos.Inicialmenteseincorpo-
raronlasvariablesdecontrol;posteriormente,laexperienciadecariesendentici
´
ontemporalyeltiempo
posteruptivo;finalmente,sea
˜
nadi
´
oelt
´
erminodeinteracci
´
onentreambasvariables.Este
´
ultimoper-
miti
´
oexaminarsilaasociaci
´
onentrelosantecedentesdecariesylaafectaci
´
ondelosprimerosmolares
permanentesvariabaseg
´
uneltiempotranscurridodesdelaerupci
´
on.
Lainterpretaci
´
ondelosresultadosconsider
´
oladirecci
´
onymagnituddeloscoeficientesestimados,
as
´
ıcomosusignificaci
´
onestad
´
ısticaylosintervalosdeconfianzacorrespondientes.Paraloscontrastes
seestableci
´
ounniveldesignificaci
´
onde0,05,conintervalosdeconfianzadel95%.Lainterpretaci
´
on
delt
´
erminodeinteracci
´
onsecentr
´
oendeterminarsilaasociaci
´
onprincipalsemanten
´
ıaconstanteo
presentabavariacionesseg
´
unlosnivelesdelmoderador,encorrespondenciaconlaship
´
otesisformuladas.
IV.RESULTADOS
A.Descripci´ondelamuestrayestructuradeconglomerados
LaTabla
1
presentaladistribuci
´
ondelasvariables.Eldesenlacemostr
´
olaasimetr
´
ıapositivapropia
deunrecuentodelesiones.Laproporci
´
ondeescolaresconalmenosunasuperficieafectadafuede
74,8%,conintervalodeconfianzaal95%de70,4%a78,7%,sobre308de412casos;estacifra
expresalaprevalenciaensum
´
etricaproporcionalpropiaysesit
´
uaenelrangoaltodeloinformado
parapoblacionesescolaresdelaregi
´
on[
4
].Elrangoobservadodemadurezpost-eruptiva,de2,3a93,1
meses,cubrelaventanacompletadeinter
´
es.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
106
Página 106 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Tabla1.
Estad
´
ısticosdescriptivosdelasvariablesdelestudio
Variable
Escala
M
DE
Rango
Asimetr´ıa
Afectaci
´
ondemolares
permanentes
Superficiescon
lesi
´
on
1,684
1,749
0–14
2,707
Experienciapreviade
caries
´
Indiceendentici
´
on
temporal
3,165
2,611
0–13
0,988
Madurezpost-eruptiva
Mesesdesdela
erupci
´
on
46,108
22,069
2,3–93,1
0,087
Nivelsocioecon
´
omico
´
Indicetipificado
0,106
1,064
−
3,20
–2,81
−
0,119
Higienebucal
´
Indicesimplificado
1,357
0,540
0,00–3,00
0,040
Ingestadeaz
´
ucares
Episodiospord
´
ıa
2,801
1,703
0–8
0,536
Edad
Meses
118,447
21,140
84–155
0,101
Lacorrelaci
´
onintraclaseaniveldeinstituci
´
oneducativafuede0,025,conunavarianzaentre
conglomeradosde0,0762yunavarianzaresidualde2,9873.Conunpromediode25,75escolarespor
instituci
´
on,elefectodedise
˜
noresultantees1,615,loquesit
´
uaeltama
˜
noefectivodelamuestraen
255escolares.Lamagnitudobservadaseencuentradentrodelrangointercuart
´
ılicodereferenciapara
conglomeradosescolaresyconfirmaqueelanidamiento,aunquemoderado,noesdespreciable,yaque
ignorarlohabr
´
ıareducidoloserroresest
´
andarentornoaun27%.LaFig.
1
muestralaafectaci
´
on
mediadelasdiecis
´
eisinstitucionesconsuintervalodeconfianzayeln
´
umerodeescolaresexaminados
encadauna;lamediadeunainstituci
´
onnodependedesutama
˜
no(
r
=
−
0,132
).
Fig.1.
Afectaci
´
onmediaporinstituci
´
oneducativaconintervalosdeconfianzaal95%,
clasificadasporgesti
´
onp
´
ublicayprivada.
B.Asociacionesbivariadasycolinealidad
LaTabla
2
re
´
unelascorrelacionesbivariadasyeldiagn
´
osticodecolinealidad.Eldesenlaceseasoci
´
o
positivamenteconlaexperienciapreviadecaries,conunintervalodeconfianzaal95%de0,230a0,404,
ynegativamenteconlamadurezpost-eruptiva,de
−
0,357
a
−
0,177
,yconelnivelsocioecon
´
omico,
de
−
0,215
a
−
0,024
.Lahigienebucalylafrecuenciadeingestadeaz
´
ucaresmostraronasociaciones
demagnitudreducidaynosignificativas.Lacorrelaci
´
onentrelaexposici
´
onfocalyelmoderadorfue
pr
´
acticamentenula,condici
´
onfavorableparalaestimaci
´
ondeunt
´
erminoproductoporquedescartaque
lainteracci
´
oncapturevarianzacompartidaentresuscomponentes.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
107
Página 107 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Tabla2.
Correlacionesbivariadasyfactordeinflaci
´
ondelavarianza
N.
º
Variable
1
2
3
4
5
6
VIF
1
Afectaci
´
ondemolaresper-
manentes
—
—
2
Experienciapreviadecaries
0,319*
—
1,002
3
Madurezpost-eruptiva
−
0,269
*
−
0,018
—
1,003
4
Nivelsocioecon
´
omico
−
0,121
*
−
0,014
0,048
—
1,007
5
Higienebucal
0,086
0,002
0,006
−
0,062
—
1,006
6
Ingestadeaz
´
ucares
0,044
0,044
−
0,023
−
0,022
−
0,045
—
1,005
7
Edad
−
0,257
*
−
0,002
0,964*
0,057
0,014
−
0,019
14,128
Nota.
VIF:factordeinflaci
´
ondelavarianza.Losasteriscosseconservancomoaparecenenelmanuscritooriginal.
Elresultadom
´
asrelevantedeestatablaeslarelaci
´
onentreedadymadurezpost-eruptiva,con
unintervalode0,956a0,970,quedocumentaelsolapamientoinformativoentreambasysostienela
decisi
´
ondeespecificaci
´
onadoptada.Conlaedadincluida,losfactoresdeinflaci
´
ondelavarianzadela
edadydelamadurezalcanzan14,128y14,117respectivamente;alexcluirla,ning
´
unpredictorsupera
1,007.
C.Modelosajustados
LaTabla
3
presentalasecuenciademodelos.Elajustemejor
´
odeformamon
´
otonaalincorporar
losefectosprincipalesyelt
´
erminodeinteracci
´
on,conundescensodelcriteriodeinformaci
´
oncuasi-
veros
´
ımilde688,97a585,25ya537,72.Elestad
´
ısticodedispersi
´
ondePearsonenelmodelocompleto
fue1,034,compatibleconlaespecificaci
´
ondePoisson,ylacorrelaci
´
ondetrabajointercambiablese
mantuvoentre0,009y0,018.LaFig.
2
contrastalafrecuenciaobservadadesuperficiesafectadas
conlaesperadabajoelmodeloajustado;lacorrespondenciaentreambasentodoelrangodevalores
respaldalaelecci
´
ondelaespecificaci
´
onderecuentofrenteaalternativasconpar
´
ametrodedispersi
´
on
libre.
Fig.2.
Comparaci
´
onentreeln
´
umerodeescolaresobservadoylafrecuenciaesperadabajoel
modelodePoissonajustado.
Enelmodelocompleto,cadadesviaci
´
onest
´
andaradicionaldeexperienciapreviadecariesseasoci
´
o
conunincrementodel28,5%enlatasadesuperficiesafectadas,loquerespaldalaprimerahip
´
otesis,y
cadadesviaci
´
onest
´
andaradicionaldemadurezpost-eruptiva,conunareducci
´
ondel18,1%.Elt
´
ermino
deinteracci
´
onfuenegativoysignificativo,loquerespaldalasegundahip
´
otesis.Entrelascovariables,
´
unicamenteelnivelsocioecon
´
omicoalcanz
´
osignificaci
´
onestad
´
ıstica;lahigienebucalylafrecuencia
deingestadeaz
´
ucaresmantuvieroncoeficientesdedirecci
´
onesperadaperonosignificativos,resultado
queconvieneleeralaluzdelaescalademedici
´
onempleadaparaambas.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
108
Página 108 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Tabla3.
Modelosjer
´
arquicosderegresi
´
ondePoissonconerroresrobustosporconglomerado
Predictor(por1DE)
M1b(EE)
M2b(EE)
M3b(EE)
M3RR[IC95%]
p
Constante
0,510(0,061)
0,420(0,048)
0,404(0,047)
1,498[1,365;1,644]
<
0,001
Nivelsocioecon
´
omico
−
0,108
(0,052)
−
0,104
(0,044)
−
0,126
(0,039)
0,882[0,818;0,951]
0,001
Higienebucal
0,085(0,054)
0,083(0,048)
0,065(0,048)
1,067[0,971;1,172]
0,176
Ingestadeaz
´
ucares
0,046(0,039)
0,035(0,038)
0,058(0,042)
1,060[0,976;1,151]
0,165
Experienciapreviadecaries
—
0,295(0,048)
0,251(0,035)
1,285[1,200;1,376]
<
0,001
Madurezpost-eruptiva
—
−
0,282
(0,054)
−
0,200
(0,042)
0,819[0,754;0,889]
<
0,001
Experienciaprevia
×
Madurez
—
—
−
0,249
(0,042)
0,780[0,719;0,847]
<
0,001
Criteriocuasi-veros
´
ımil
688,97
585,25
537,72
Nota.
DE:desviaci
´
onest
´
andar;b:coeficientederegresi
´
on;EE:errorest
´
andar;RR:raz
´
ondetasas;IC:intervalode
confianza.Losmodelosincorporanprogresivamentelasvariablesdecontrol,losefectosprincipalesyelt
´
erminode
interacci
´
on.
D.Efectoscondicionalesyrobustez
Elefectodelaexperienciapreviadecariessigui
´
oungradientemon
´
otonodecrecientealolargodel
moderador,demodoquefueintensoaunadesviaci
´
onest
´
andarpordebajodelamediademadurez,se
redujoalamitadenlamediaysevolvi
´
oestad
´
ısticamenteindistinguibledelaausenciadeefectoenel
extremosuperior.Elan
´
alisiscontinuodelefectocondicionalsit
´
uaen59,8mesesdesdelaerupci
´
onel
puntoapartirdelcualelintervalodeconfianzadelaraz
´
ondetasaspasaacontenerlaunidad.Ese
intervalodeindistinguibilidadseextiendehastalos83,6meses;porencimadeesetiempoposteruptivo,
ell
´
ımitesuperiorvuelveaexcluirlaunidad,sibien
´
unicamentecatorceescolares,el3,4%delamuestra,
alcanzanesenivel,demodoqueelextremosuperiordelrangonosostieneunaafirmaci
´
ondeinversi
´
on.
Elpatr
´
onqueelconjuntodelosdatosrespaldaes,portanto,deatenuaci
´
onprogresivahastalap
´
erdida
designificaci
´
onestad
´
ısticaenelintervalodetiempoposteruptivodondeseconcentralamuestra.
Tabla4.
Efectoscondicionalesdelaexperienciapreviayan
´
alisisdesensibilidad
An´alisis
Estimador
Valor
IC95%
p
Madureza
−
1
DE
RR
1,648
[1,505;1,804]
<
0,001
Madurezenlamedia
RR
1,285
[1,200;1,376]
<
0,001
Madureza
+
1
DE
RR
1,002
[0,888;1,131]
0,973
Binomialnegativa
RRinteracci
´
on
0,805
[0,736;0,880]
<
0,001
Log
´
ısticasobreprevalencia
ORinteracci
´
on
0,766
[0,624;0,940]
0,011
Poissonconlaedad
binteracci
´
on
−
0,249
—
<
0,001
Linealconerroresagrupados
R
2
ajustado
0,311
—
—
Remuestreoporconglomerado
binteracci
´
on
−
0,248
[
−
0,328
;
−
0,138
]
signoestable
Nota.
RR:raz
´
ondetasas;OR:raz
´
ondemomios;DE:desviaci
´
onest
´
andar;IC:intervalodeconfianza.Losguionesindican
informaci
´
onnoreportadaenelmanuscrito.
Loscuatroan
´
alisisdesensibilidadconvergieron.Laespecificaci
´
onbinomialnegativareprodujoel
t
´
erminodeinteracci
´
onyelmodelolog
´
ısticosobreelindicadorbinariodeprevalencialoreplic
´
oenla
m
´
etricaderaz
´
ondemomios,loquemuestraqueelhallazgonodependedelam
´
etricaelegidaparael
desenlace.Elmodeloqueincorporalaedadconserv
´
ointactoelt
´
erminodeinteracci
´
on,perovolvi
´
ono
significativoelefectoprincipaldelamadurez,conunvalorpde0,401,consecuenciaesperabledela
colinealidadyconfirmaci
´
onemp
´
ıricadeladecisi
´
ondeexcluirla.Laregresi
´
onlinealconerroresagrupados
alcanz
´
ouncoeficientededeterminaci
´
onajustadode0,311,
´
unicovalordevarianzaexplicadaquese
reportaenestetrabajoyquecorrespondealmodelolinealdereferencia,noalmodeloderecuento
principal.Elremuestreoporconglomeradoconserv
´
oelsignoenel100%delasr
´
eplicas,ylaFig.
3
contrastaconelintervalodepercentilesdeesasr
´
eplicaslasestimacionesobtenidasalexcluiruna
instituci
´
oncadavez,quesesit
´
uantodasdentrode
´
el.Eltama
˜
nodelefectodelt
´
erminodeinteracci
´
on,
enlam
´
etricadeincrementodevarianzaexplicada,fue
f
2
=
0,195
,superioralvalorde0,05parael
quesedimension
´
oelestudio.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
109
Página 109 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Fig.3.
Estabilidaddelcoeficientedeinteracci
´
onalexcluirsucesivamentecadaunadelas
diecis
´
eisinstitucioneseducativas.
E.Discusi´on
Elhallazgocentralesquelaasociaci
´
onentrelaexperienciapreviadecariesenladentici
´
ontemporal
ylaafectaci
´
ondelosprimerosmolarespermanentesnoesconstante,sinoquesumagnituddismin-
uyeconformeaumentaeltiempoposteruptivo.Estavariable,utilizadacomoindicadorindirectode
lamaduraci
´
ondelesmalte,mostr
´
ounefectomoderadorestad
´
ısticamentesignificativo,conunaraz
´
on
detasasparaelt
´
erminodeinteracci
´
onde0,780yunintervalodeconfianzadel95%de0,719a
0,847.Losefectoscondicionalesevidenciaronunaatenuaci
´
onprogresivadelaasociaci
´
on,hastahacerse
estad
´
ısticamenteindistinguibledelaausenciadeasociaci
´
onenniveleselevadosdelmoderador.Este
resultadosit
´
uaaltiempoposteruptivocomounacondici
´
onrelevanteparainterpretarelvalordiscrimi-
nantedelhistorialdecaries,sinatribuirdirectamentelavariaci
´
onobservadaacambiosfisiol
´
ogicosdel
esmaltequenofueronmedidos.
Elcontrasteconlaevidenciadisponiblepermitecontextualizarestehallazgo.Lasinvestigaciones
quehanexaminadolarelaci
´
onentrelaexperienciadecariesenladentici
´
ontemporalylaafectaci
´
on
delosprimerosmolarespermanenteshancomunicadoasociacionespositivasdemagnitudvariable[
8
],
[
9
],[
10
].Sinembargo,lascorrelacionesinformadasenesosestudiosylasrazonesdetasasestimadas
mediantelaregresi
´
ondePoissoncorrespondenamedidasestad
´
ısticasdiferentes,porloquenoresulta
apropiadocompararlasdirectamenteent
´
erminosnum
´
ericos.Enelpresenteestudio,laraz
´
ondetasas
asociadaconlaexperienciapreviadecariesfuede1,648cuandoeltiempoposteruptivosesitu
´
ouna
desviaci
´
onest
´
andarpordebajodelamedia,de1,285enelvalormedioyde1,002cuandoalcanz
´
o
unadesviaci
´
onest
´
andarporencimadelamedia.Estasestimacionesmuestranquelamagnitudde
laasociaci
´
onvar
´
ıadentrodeunamismapoblaci
´
onseg
´
unelniveldelmoderador.Porconsiguiente,la
heterogeneidadobservadaentreinvestigacionespreviaspodr
´
ıaestarrelacionada,almenosparcialmente,
condiferenciasenladistribuci
´
ondeltiempotranscurridodesdelaerupci
´
ondental,aunqueestaexpli-
caci
´
onrequierecontrastaci
´
onespec
´
ıfica.Losestudiosqueconsideranelestadiodeerupci
´
onaportan
antecedentescompatiblesconestainterpretaci
´
on[
13
],mientrasquelaevidenciaexperimentalsobrela
susceptibilidaddelesmalteseg
´
unsuedadposteruptivaproporcionaunfundamentobiol
´
ogicoplausible
[
12
],sindemostrarpors
´
ımismaelmecanismoresponsabledelainteracci
´
onidentificada.
Desdeunaperspectivapreventiva,losresultadossugierenqueeltiempoposteruptivopodr
´
ıaaportar
informaci
´
oncomplementariaparalavaloraci
´
ondelriesgodecariesenlosprimerosmolarespermanentes.
Laliteraturahaexaminadointervencionescomolosselladoresdefosasyfisurasylosbarnicesfluorados
enlaprevenci
´
onoelmanejodelesionesdecaries[
17
],[
18
],[
19
].Enestecontexto,considerarconjun-
tamentelaexperienciapreviadecaries,eltiempodesdelaerupci
´
onylascondicionescl
´
ınicasdelescolar
podr
´
ıacontribuiraidentificarper
´
ıodosenlosquedeterminadosantecedentespresentanmayorcapacidad
dediscriminaci
´
onestad
´
ıstica.Noobstante,elestudionoevalu
´
odirectamenteintervencionespreventi-
vasnicompar
´
oestrategiasdetamizaje,porloquesusresultadosnopermitenestablecerquemodificar
elmomentodeaplicaci
´
ondeselladores,barnicesfluoradosoprocedimientosdeevaluaci
´
onproduzca
mejoresresultadoscl
´
ınicos.Estaposibilidaddebeexaminarsemedianteinvestigacionesespec
´
ıficamente
dise
˜
nadasparaevaluarsuutilidadpreventiva.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
110
Página 110 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
Esnecesariodelimitarelalcancedeestoshallazgos.Eldise
˜
noobservacionalytransversalpermite
identificardiferenciasenlamagnituddelasasociacionesseg
´
unlosnivelesdeltiempoposteruptivo,pero
nodemostrarquelamaduraci
´
ondelesmalteaten
´
uecausalmentelainfluenciadelosantecedentesde
caries.Asimismo,eltiempotranscurridodesdelaerupci
´
oncl
´
ınicacompletaconstituyeunindicador
indirectoynounamedici
´
ondelaspropiedadesfisicoqu
´
ımicasdelesmalte.Laconfirmaci
´
ondelmecan-
ismopropuestorequiereestudioslongitudinalesconseguimientodesdelaerupci
´
ondental[
20
].Entre
laslimitacionesadicionalesseencuentraelempleodecriteriosvisualessincomplementoradiogr
´
afico,
quepodr
´
ıasubestimardeterminadaslesionesproximales[
16
].Lahigienebucalylafrecuenciadein-
gestadeaz
´
ucaresseevaluaronmedianteinstrumentosderesoluci
´
onlimitada,porloquesufaltade
significaci
´
onestad
´
ısticanodebeinterpretarsecomoausenciadeasociaci
´
on.Adem
´
as,eln
´
umerode
institucioneseducativasylaagrupaci
´
ondelosparticipantesrequierencautelaalinterpretarlaprecisi
´
on
delosestimadoresysusintervalosdeconfianza.Finalmente,lautilizaci
´
onexclusivadelaexperiencia
decariesenladentici
´
ontemporalcomovariabledeexposici
´
onevitaelsolapamientoconeldesenlace,
peronoincorporaotrasmanifestacionestempranasdecariesenladentici
´
onpermanente.
CONCLUSIONES
Eltiempotranscurridodesdelaerupci
´
ondelosprimerosmolarespermanentesconstituyeuna
variablecl
´
ınicamenterelevanteparainterpretarlaasociaci
´
onentrelaexperienciapreviadecariesenla
dentici
´
ontemporalylaafectaci
´
ondental.Suutilizaci
´
oncomoindicadorindirectodelamaduraci
´
on
posteruptivadelesmaltepermiti
´
oidentificarunainteracci
´
onnegativaestad
´
ısticamentesignificativa
entrelosantecedentesdecariesyeltiempoposteruptivo,conunaraz
´
ondetasasde0,780yun
intervalodeconfianzadel95%de0,719a0,847(
p
<
0,001
).Esteresultadoindicaquelamagnitud
delaasociaci
´
onentrelaexperienciapreviadecariesyeln
´
umerodesuperficiesafectadasdisminuye
conformeaumentaeltiempotranscurridodesdelaerupci
´
on,sinqueellodemuestreunarelaci
´
oncausal
atribuibledirectamentealamaduraci
´
onfisiol
´
ogicadelesmalte.
Desdeunaperspectivaepidemiol
´
ogica,considerarlaexperienciapreviadecariescomounpredictor
deasociaci
´
onconstantepuedeconduciraunacaracterizaci
´
onincompletadelasdiferenciasobservadas
entreescolarescondistintosper
´
ıodosposteruptivos.Losefectoscondicionalesestimadosmostraron
razonesdetasasde1,648ennivelesbajosdelmoderador,1,285ensuvalormedioy1,002enniveles
elevados,loqueevidenciaunaatenuaci
´
onprogresivadelaasociaci
´
on.Enconsecuencia,incorporar
eltiempoposteruptivomedianteunt
´
erminodeinteracci
´
onpermiterepresentarestaheterogeneidad
ymejorarlainterpretaci
´
ondelosmodelosestad
´
ısticos.Estaaproximaci
´
onconstituyeunaalternativa
metodol
´
ogicaviable,siemprequesedispongadeinformaci
´
onfiablesobreelmomentodeerupci
´
on
dental.
Enel
´
ambitopreventivo,losresultadossugierenlaconvenienciadeprestarespecialatenci
´
onalos
primerosper
´
ıodosposterioresalaerupci
´
ondelosmolarespermanentes,considerandoconjuntamentelos
antecedentesdecaries,eltiempoposteruptivoylascondicionescl
´
ınicasdecadaescolar.Lavaloraci
´
on
individualdelriesgopodr
´
ıacontribuiraorientarlaoportunidaddeintervencionespreventivas,como
laaplicaci
´
ondeselladoresdefosasyfisurasybarnicesfluorados.Noobstante,estasimplicaciones
constituyenorientacionesderivadasdelasasociacionesobservadas,dadoqueelestudionoevalu
´
o
directamentelaeficaciadedichasintervencionesnicompar
´
oestrategiasdetamizaje.
Finalmente,eldise
˜
noobservacionalytransversallimitalainterpretaci
´
ontemporalycausaldelos
resultados.Eltiempoposteruptivorepresentaunindicadorindirectodelamaduraci
´
ondelesmalteyno
unamedici
´
ondesuspropiedadesfisicoqu
´
ımicas.Portanto,establecerlaevoluci
´
ondelasasociaciones
identificadasydeterminarelpapelespec
´
ıficodelamaduraci
´
onbiol
´
ogicarequiereinvestigacioneslongi-
tudinalesconevaluacionesperi
´
odicasdesdelaerupci
´
ondental.Estosestudiospermitir
´
ıandistinguirla
influenciadeldesarrollodelesmaltedeotrosfactoresbiol
´
ogicos,conductualesyambientales,as
´
ıcomo
evaluarlautilidaddeincorporareltiempoposteruptivoenlosprocedimientosdevaloraci
´
ondelriesgo
cariog
´
enico.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
111
Página 111 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
REFERENCIAS
[1]
M.He,P.Zhu,Y.Wei,W.Qian,andL.Wang,“Theprevalenceofdentalcariesinthefirst
permanentmolarsamongindividualsaged6–18years:asystematicreviewandmeta-analysisof
studiesfromAsia,Europe,Africa,andLatinAmerica,”
BMCOralHealth
,vol.26,no.1,p.647,
2026,
https://doi.org/10.1186/s12903-026-08023-0
.
[2]
Z.Mahboobi,A.Pakdaman,R.Yazdani,L.Azadbakht,A.R.Shamshiri,andA.Babaei,“Caries
incidenceofthefirstpermanentmolarsaccordingtotheCariesAssessmentSpectrumandTreat-
ment(CAST)indexanditsdeterminantsinchildren:acohortstudy,”
BMCOralHealth
,vol.21,
no.1,p.259,2021,
https://doi.org/10.1186/s12903-021-01612-1
.
[3]
J.C.Jim
´
enezN
´
u
˜
nez,S.K.Vel
´
azquezS
´
anchez,N.A.AlvaradoLe
´
on,K.L.MurilloSantos,and
´
A.Garc
´
ıaP
´
erez,“Severityandassociatedriskfactorsofcariesinfirstpermanentmolarsusing
ICDAS:across-sectionalstudyofMexicanschoolchildren,”
JournalofAdvancedOralResearch
,
2026,
https://doi.org/10.1177/23202068261447582
.
[4]
C.A.Romo-P
´
erezandC.Villafa
˜
ne-Aguilar,“Distributionofbilateraldentalcariesinfirst
permanentmolarsofvulnerableColombianschoolchildren:anepidemiologicalanalysis,”
Re-
vistaFacultaddeOdontolog
´
ıaUniversidaddeAntioquia
,vol.38,no.1,p.e361720,2026,
https://doi.org/10.17533/udea.rfo.v38n1e361720
.
[5]
J.OchoaL
´
opez,A.CruzGallegos,andL.Ribadeneira,“Prevalenciadecariesdentalenprimeros
molarespermanentesdeni
˜
nosentre6a9a
˜
nosatendidosenlacl
´
ınicaodontol
´
ogicadelaUniver-
sidadTecnol
´
ogicaEquinoccial–SERODU,periodo2016–2017,”
Kiru
,vol.15,no.4,pp.175–182,
2018,
https://doi.org/10.24265/kiru.2018.v15n4.04
.
[6]
C.A.Ju
´
arez-Medel,J.Hern
´
andez-Clemente,andE.Guti
´
errez-Ventura,“Factorsassociatedwith
severepermanentfirstmolarcariesamongadolescentsfromAcapulco,Guerrero,”
RevistaEstom-
atol
´
ogicaHerediana
,vol.32,no.2,pp.145–153,2022,
https://doi.org/10.20453/reh.v32i2.4213
.
[7]
R.Alejo,“Factoresderiesgoylaproducci
´
ondecariesenprimerosmolaresenescolares8a11
a
˜
noseninstitucioneseducativasdeCerroColorado,Arequipa,”
RevistaCient
´
ıficaAndina“Science
&Humanities”
,vol.3,no.1,pp.121–130,2022,
https://doi.org/10.57261/rcash.v3i1.47
.
[8]
C.A.Feldens,V.S.Braga,P.F.Kramer,M.R.V
´
ıtolo,P.H.Rodrigues,E.M.R.B.Coelho,and
B.W.Chaffee,“Primarydentitioncariespatternsaspredictorsofpermanentdentitioncaries:a
prospectivecohortstudy,”
CariesResearch
,vol.57,no.2,pp.167–176,2023,
https://doi.org/10.
1159/000529620
.
[9]
Y.-T.Lin,C.-C.Chou,andY.-T.J.Lin,“Cariesexperiencebetweenprimaryteethat3–5yearsof
ageandfuturecariesinthepermanentfirstmolars,”
JournalofDentalSciences
,vol.16,no.3,
pp.899–904,2021,
https://doi.org/10.1016/j.jds.2020.11.014
.
[10]
S.K.Agrawal,T.Bhagat,andA.Shrestha,“Dentalcariesinpermanentfirstmolarandits
associationwithcariousprimarysecondmolaramong6–11-year-oldschoolchildreninSunsari,
Nepal,”
InternationalJournalofDentistry
,vol.2023,p.9192167,2023,
https://doi.org/10.1155/
2023/9192167
.
[11]
R.J.M.Lynch,“Theprimaryandmixeddentition,post-eruptiveenamelmaturationanddental
caries:areview,”
InternationalDentalJournal
,vol.63,no.Suppl.2,pp.3–13,2013,
https:
//doi.org/10.1111/idj.12074
.
[12]
N.KotsanosandA.I.Darling,“Influenceofposteruptiveageofenamelonitssusceptibilityto
artificialcaries,”
CariesResearch
,vol.25,no.4,pp.241–250,1991,
https://doi.org/10.1159/
000261371
.
[13]
S.Garg,A.Dhindsa,P.Poddar,R.Sharma,andS.Singla,“Eruptionstatusoffirstpermanent
molarandprevalenceofdentalcariesamongschoolgoingNorthIndianchildren:anepidemiological
study,”
JournalofDentalHealthandOralResearch
,vol.3,no.2,pp.1–9,2022,
https://doi.org/
10.46889/JDHOR.2022.3202
.
[14]
J.H.RivasAvila,E.F.LaresBayona,N.Vel
´
azquezHern
´
andez,andS.EstradaMart
´
ınez,“Preva-
lenceofdentalcariesinthefirstmolarsinschoolchildreninthemunicipalityofDurangoandits
relationshipwithsocioeconomicfactors,”
InternationalJournalofHealthScience
,vol.3,no.46,
2023,
https://doi.org/10.22533/at.ed.1593462328067
.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
112
Página 112 de 113
ISSN-e:2697-3650
Per
´
ıodo:septiembre–diciembre,2026
RevistaMinerva
Vol.7,N
´
umero21.(pp.103–113)
[15]
R.K.Gudipaneni,A.S.Alkuwaykibi,K.K.Ganji,V.Bandela,M.I.Karobari,C.-Y.Hsiao,
S.Kulkarni,andS.Thambar,“AssessmentofcariesdiagnosticthresholdsofDMFT,ICDASII
andCASTintheestimationofcariesprevalencerateinfirstpermanentmolarsinearlypermanent
dentition—across-sectionalstudy,”
BMCOralHealth
,vol.22,no.1,p.133,2022,
https://doi.
org/10.1186/s12903-022-02134-0
.
[16]
V.Nand,M.Memon,A.A.Jafferi,M.Ali,S.Memon,andS.Aslam,“Comparisonbetweenvisual
andradiographicmethodsusingICDAScriteriainpermanentmolarsfordetectionofocclusaland
proximalcaries—acomparativestudy,”
PakistanJournalofHealthSciences
,vol.6,no.9,pp.
140–144,2025,
https://doi.org/10.54393/pjhs.v6i9.3171
.
[17]
Z.SongandR.Wang,“Fluoridevarnishefficacyonfirstpermanentmolarscariesprevention,”
InternationalDentalJournal
,vol.75,no.Suppl.1,p.104401,2025,conferenceabstract.
https:
//doi.org/10.1016/j.identj.2025.104401
.
[18]
A.BakhshandehandV.Qvist,“Tosealorrestoreocclusalcariesinpermanentmolarteeth,11-year
RCT,”
CariesResearch
,vol.59,no.6,pp.544–557,2025,
https://doi.org/10.1159/000544980
.
[19]
W.J.AlbornozFlores,“Usodesellantesenladisminuci
´
ondecariesenprimerosmolaresperma-
nentes,”
RevistaGacetaCient
´
ıficaHampiKuna
,vol.2,no.1,pp.1–8,2026,
https://doi.org/10.
46794/gahaku.2.1.2768
.
[20]
H.B.Saethre-Sundli,N.J.Wang,andT.I.Wigen,“Doenamelanddentinecariesat5yearsof
agepredictcariesdevelopmentinnewlyeruptedteeth?aprospectivelongitudinalstudy,”
Acta
OdontologicaScandinavica
,vol.78,no.7,pp.509–514,2020,
https://doi.org/10.1080/00016357.
2020.1739330
.
Ti´oF.Madurezpost-eruptivadelesmaltecomomoderadoradelarelaci´onentreexperienciapreviaycaries...
113
Página 113 de 113